Tüketim malları içerisindeki Cr, Br, Pb, Hg ve Cd gibi zararlı elementlerin kullanımının kısıtlanması, bu elementlerin analizlerinin de önemini artırmaktadır. Avrupa Birliği tarafından hazırlanan “Paketleme Direktifleri”, “Ömrünü tamamlamış araçlar”(End-of-life vehicle) (ELV), “Zararlı maddelerin azaltılması”(Reduction of Hazardous Substances) (RoHS) ve “Atık Elektronik ve Elektrik Ekipmanları”(Waste Electronic and Electrical Equipment) (WEEE) gibi direktifler sağlık ve çevre risklerinin azaltılmasını amaçlamaktadır. Bu direktifler arabalar, paketleme malzemeleri ve tüm elektirik ve elektronik ekipmanlar için geçerlidir.

Avrupa Birliğinin ELV direktifi araba üretiminde kurşun, kadmiyum ve hexavalent kromun kullanılmasını yasaklamıştır. RoHS/WEEE direktifleri (EU 2002/95/EC) ise ek olarak iki sınıfta polimerlerde alevlenme geciktiricisi olarak kullanılan polybrominated bifenil eterler (PBB) ve difenil eterler (PBDE) gibi organik katkıları düzenlemektedir. Kadmiyum ve kurşun uzun süreler PVC gibi plastiklerde stabilizer ve polimerlerde pigment olarak kullanılmaktaydı. Civa gibi bu elementler zamanla çevreye zehirli atık olarak bırakılmaktadır. Bu sebeplerle polimer üreticileri için ürünlerinde bu düzenlemelere tabi olan elementlerin olmaması büyük önem taşımaktadır.

Bu maddeleri içeren her bir ürünün Avrupa Birliği pazarına girebilmesi için bu regülasyonlara uyumlu olmalıdır, aksi taktirde yasaklanmaktadır. Üreticiler ürünlerini test ederek ve üretimlerini izleyerek bu direktiflere uyumlu olduklarını ispatlamalıdırlar. Benzer düzenlemeler Çin, Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya için de açıklanmıştır. RoHS direktifleri kapsamına giren bazı ürün gurupları aşağıdaki gibi listeleyebiliriz;

· Ev alet ve gereçleri

· IT ve Telekominikasyon Ekipmanları

· Tüketim Malları

· Aydınlatma Ekipmanları

· Eletrik ve Elektronik Ekipmanlar

· Oyuncak ve spor ekipmanları

· Tıbbi Ekipmanlar

· İzleme ve Kontrol ekipmanları

· Otomatik dağıtıcılar

RoHS: Kısıtlanmış elementler ve genel kullanım amaçları

-Işını Floresans (XRF) Spektroskopisi çok az numune hazırlama gereksinimi ile örneklerin direk ve katı olarak ölçülebilmesine imkan sağlayan örneğe zarar vermeyen tek analitik tekniktir ve IEC 62321 procedürü ile tavsiye edilmektedir. XRF sonuçlarının hassas ve doğru analiz sonuçları basit numune hazırlama işlemine de bağlıdır.

Polimer örnekler direk olarak katı disk, granül veya toz olarak analiz edilebilmektedir. Granül ve toz örnekler direk olarak numune kabına konularak veya sıcak pres ile disk haline getirilerek analiz edilebilir. Gerekli olan numune miktarı 5 g dır.

XRF cihazları temel olarak 2 farklı ölçüm prensibi kullanırlar. EDXRF (Enerji Dağılımı XRF) olarak adlandırılan sistemler analiz edilen örnekten elde edilen X ışınlarının enerjisini hesaplayarak elementleri tayin ederken gelen ışınları da sayarak element miktarlarının belirlenmesini sağlarlar. Diğer XRF sistemi (WDXRF) ise örnekten elde edilen X ışınlarını önce özel kristallerde yansıttıktan sonra yansıma açılarını tesbit ederek elementleri ve ışınları sayarak da miktarlarını belirler. Genel olarak EDXRF sistemlerinin hassasiyeti kullanılan dedektörün çözünürlüğüne, WDXRF sistemlerde ise hassasiyet kullanılan X ışını tüpünün gücüne göre değişmektedir.

Cadmiyum için örnek karşılaştırma tablosu

Ayrıntılı bilgi için;

Mesut Uslu

www.nanospek.com