İnsanların yerine, diplomaların çalıştığı işyerleri herhalde dünyanın hiçbir yerinde yoktur. Bu nedenle, “Diploma kiralama”nın tam anlamıyla büyük bir “Türk buluşu” olduğunu düşünüyorum.

Geçtiğimiz günlerde Kocaeli Demokrat Gazetesi’nde birkaç gün arayla bu sayfalarda gördüğünüz iş arama ilanı iki kez çıktı. İlanda şöyle deniyordu: “ Gıda teknikeriyim. Diplomamı çalıştırabileceğim, unlu mamuller üzerine iş arıyrum. Tel. 05X5 62X X7 XX”. İlan oldukça ilgimi çekti. İlk anda masum bir iş arama ilanı gibi görünse de, uzun zamandan beri rahatsız olduğum ve bize özgü bir konu olan “diploma çalıştırmak” konusunu ele almamı sağladığı için ilan veren yurttaşımıza teşekkürlerimi sunuyorum. Hemen şunu söyleyeyim. Bu ilanı verenin hiç üzülmesine gerek yok. Er veya geç “diplomasını çalıştıracak” bir iş bulacaktır.

Eczacı dostlarım gücenmesinler. Benim bilebildiğim kadarıyla ülkemizde “diploma çalıştırmaya” öncelikle eczacılar başladı sanıyorum. Eczacılık sorumluluk, bilgi ve eğitim gerektiriyor olmalı ki Sağlık Bakanlığı eczane açma izni (ruhsat) için eczacılık eğitimini, yani diplomasını ön koşul olarak istemektedir. Oysa hepinizin bildiği gibi eczaneleri eğitimli, eğitimsiz, her meslekten kalfalar idare edebilmektedir. Ama dükkanlarda (yani eczanelerde) mutlaka çerçevelenmiş bir eczacı diploması görünür bir yere asılmaktadır. Benim bir alışkanlığımdır. Eczaneye girdiğimde, o asılı diplamanın sahibini ararım hep. Ama üzülerek söyleyeyim ki şimdiye kadar yaptığım gözlemlere göre sonuç pek de olumlu değil. Eczacılar odası bu gözlemim hakkında ne düşünür doğrusu merak ediyorum. Bizde adettir, herhangi bir meslek gurubu ile ilgili bir sorun gündeme getirildiğinde, o meslek gurubunun odası hemen demeçler yayınlar. Elbette mesleğinin etik kurallarına ve alanın ticari kurallarına titizlikle uyan, birçok eczacı vardır, olmalıdır da. Keşke hepsi öyle olsaydı. Ama değil.

Son yıllarda diplomaların çalıştırıldığı başka bir alan da gıda ve gıda ambalajı sanayisi oldu. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından 9.6.1998 tarih ve 23367 sayılı Resmi Gazete’de “Gıdaların üretimi, tüketimi ve denetlenmesine dair yönetmelik” yayınlandı. Bu yönetmelik ile gıda üreten firmalara “sorumlu yönetici ve eleman çalıştırma zorunluluğu” getirilmektedir.

Bu yönetmeliğin 7. maddesi en son yapılan değişikliklerle şöyle denilmektedir. (Değişiklik tarihi:19/03/2002 - 24700 S. R.G. Yön./4. md.):

“Gıda ve gıda ambalajı üreten işyerlerinde, sorumlu yönetici ve eleman aşağıdaki esaslara göre istihdam edilir.

a) (Değişik bend: 10/10/2003 - 25255 S. R.G. Yön./1. md.) Gıda maddesi üreten 60 Beygir Gücünün üzerinde motor gücü bulunan veya 15 ve üzerinde işçi çalıştıran veya hazır yemek üreten işyerleri veya her türlü gıda katkı karışımları üreten işyerlerinde en az 4 yıllık lisans eğitimi almış gıda, ziraat, kimya mühendisleri, veteriner hekimleri, kimyagerler, su ürünleri mühendisleri ve biyologlar ile gıda bilimi konusunda en az yüksek lisans yapmış diğer meslek gruplarına mensup kişilerin eğitim dallarına ve üretimin nev'ine göre her bir işyeri için sorumlu yönetici olarak istihdamı zorunludur.

En az 4 yıllık lisans eğitimi almış Ev Ekonomisi Yüksek Okulu mezunları ve diyetisyenler hazır yemek üreten her bir işyeri için sorumlu yönetici olarak istihdam edilebilirler.

Gıda ile temasta bulunan ambalaj materyali üreten işyerlerinde ise her bir işyeri için sorumlu yönetici olarak gıda, ziraat, makine, petrol, endüstri, kimya mühendisleri veya kimyager istihdamı zorunludur.” denilmektedir.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı daha sonra da 27/8/2004 tarihli ve 25566 sayılı Resmî Gazete’de “Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İş Yerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmelik” yayınlamıştır. Bu yönetmeliğin daha sonra değiştirilen (15 Şubat 2005 tarih ve 25728 sayılı R.G.de değiştirildiği biçimiyle) 29 uncu maddesinde de benzerbenzer ifadeler kullanılmaktadır.

Bu yönetmelik “gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemeleri üreten, işleyen, ambalâjlayan, depolayan, nakleden, pazarlayan iş yerlerinin çalışma izni, gıda sicili ve üretim izni işlemlerini, bu iş yerlerinin taşıması gereken asgarî ve teknik şartlar ile sorumlu yönetici istihdamına dair usul ve esasları düzenlemek amacıyla” yayınlanmıştır. Yönetmeliğin yayınlanmasından sonra yapılan denetimlerde gıda üretimi yapan her türlü fırın ve pastanelerde yönetmelikte adı geçen mesleklerden “sorumlu yönetici” çalıştırıp çalıştırmadığı sorulmaya başlanmıştır.

İşte tam da bu noktada “Türk buluşu” sayabileceğimiz “diploma kiralama” yöntemi devreye girmektedir. Sorumlu yönetici olabilecek genç mühendislere 100-200 YTL gibi komik ücretler verilerek diplomaları kiralanmaktadır. Yönetmeliğin gereği kağıt üzerinde böylece yerine getirilmekte, firmalar ise “sağlık ve temizlik” konularında bildiklerini okumaya devam etmektedir. Yönetmelikte, birden fazla işyerinde sorumlu yöneticilik yapmaya izin verildiği için diploma kopyaları birkaç firmaya verilmekte, böylece “diplomayı çalıştırarak” 300-600 YTL civarında aylık kazanç elde edilebilmektedir.

Diplomaların çalıştığı sanal bir dünyadan, mühendislerin, teknikerlerin çalıştığı gerçek dünyaya dönmeyi başarabildiğimiz ölçüde “sağlıklı ve güvenli” bir yaşamı haketmiş olacağız.

Yoksa işimiz zor…